اگر به‌تازگی متوجه یک برجستگی روی لثه شده‌اید، طبیعی است که اولین سؤال این باشد که «این توده چیست و آیا باید آن را برداشت؟» بعضی برآمدگی‌ها کوچک و هم‌رنگ لثه هستند، بعضی قرمز یا تیره‌تر دیده می‌شوند و بعضی هم ممکن است هنگام مسواک زدن یا تماس با غذا خونریزی کنند.
نکته مهم این است که برآمدگی روی لثه خودش یک تشخیص نیست. ضایعات مختلفی می‌توانند به شکل یک توده موضعی روی لثه دیده شوند و ظاهر آنها همیشه برای تعیین ماهیت ضایعه کافی نیست. به همین دلیل، ابتدا باید مشخص شود این تغییر چه علتی دارد و بعد درباره پیگیری، نمونه‌برداری یا برداشت آن تصمیم گرفت.
درمان انواع برآمدگی‌های لثه در اصفهان در مطب دکتر سمانه ضیائی، متخصص بیماری‌های دهان، فک و صورت اصفهان، با توجه به محل ضایعه، مدت وجود آن، روند تغییر، وضعیت بافت اطراف و در صورت نیاز بررسی‌های تکمیلی انجام می‌شود.
برآمدگی روی لثه نشانه چیست؟
یک توده یا برجستگی موضعی لثه می‌تواند در اثر التهاب و تحریک بافت، ضربه‌های مکرر، تغییرات هورمونی یا بعضی ضایعات واکنشی ایجاد شود. برخی ضایعات نیز علت متفاوتی دارند و فقط با نگاه کردن به آنها نمی‌توان تشخیص قطعی داد.
وقتی بیماری با یک برآمدگی روی لثه مراجعه می‌کند، من فقط به شکل ظاهری آن اکتفا نمی‌کنم. زمان ایجاد ضایعه، سرعت تغییر اندازه، رنگ و قوام آن، احتمال خونریزی و وضعیت دندان و بافت‌های اطراف هم در تصمیم‌گیری من اهمیت دارند.
برخی از رشدهای موضعی لثه در گروه ضایعات واکنشی قرار می‌گیرند و می‌توانند در پاسخ به تحریک‌های موضعی شکل بگیرند. به همین دلیل، پیدا کردن عامل تحریک‌کننده و بررسی خود ضایعه هر دو اهمیت دارند.
توده روی لثه چه شکلی است و چه علائمی دارد؟
توده‌های لثه از نظر رنگ، اندازه، قوام و شکل اتصال به بافت اطراف یکسان نیستند. ممکن است یک ضایعه صورتی و نسبتاً سفت باشد یا به شکل توده‌ای قرمز، نرم‌تر و مستعد خونریزی دیده شود.
| ویژگی | ممکن است چگونه دیده شود؟ |
|---|---|
| رنگ | صورتی، هم‌رنگ لثه، قرمز، قرمز تیره یا متمایل به بنفش |
| قوام | نرم، نسبتاً سفت یا سفت |
| شکل اتصال | پایه‌دار یا با قاعده پهن |
| سطح | صاف، تحریک‌شده یا دارای زخم سطحی |
| خونریزی | ممکن است با تماس، مسواک زدن یا تحریک غذایی ایجاد شود |
| روند | ممکن است ثابت بماند یا به‌تدریج تغییر اندازه دهد |
این ویژگی‌ها برای معاینه و تشخیص افتراقی ارزش دارند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی نام ضایعه را مشخص نمی‌کنند. برای مثال، بعضی ضایعات قرمز و عروقی می‌توانند شبیه یکدیگر دیده شوند و برخی ضایعات فیبری نیز ظاهر نسبتاً مشابهی دارند.
اپولیس لثه چیست؟
اپولیس اصطلاحی است که برای برخی رشدها و برجستگی‌های موضعی لثه به کار رفته است، اما نباید آن را نام یک بیماری واحد در نظر گرفت. ضایعات مختلفی می‌توانند با ظاهر اپولیس‌مانند روی لثه دیده شوند و تشخیص نهایی، در موارد لازم، به بررسی‌های بالینی و بافت‌شناسی وابسته است.
به همین دلیل، اگر پزشک هنگام معاینه از اصطلاح «اپولیس» استفاده کند، این عبارت لزوماً به این معنی نیست که نوع دقیق ضایعه از همان ابتدا مشخص شده است. در ادامه بررسی باید مشخص شود با چه نوع ضایعه‌ای روبه‌رو هستیم.
اپولیس فیبری
این نوع ضایعه معمولاً به صورت یک توده نسبتاً سفت و صورتی یا نزدیک به رنگ طبیعی لثه دیده می‌شود. ظاهر بالینی آن می‌تواند با برخی ضایعات فیبری دیگر هم‌پوشانی داشته باشد و تشخیص دقیق در موارد نیاز با بررسی بافت انجام می‌شود.
اپولیس عروقی یا گرانولوم پیوژنیک
گرانولوم پیوژنیک می‌تواند به شکل یک توده قرمز یا قرمز متمایل به آبی دیده شود و به دلیل عروقی بودن، با تحریک به‌راحتی خونریزی کند. این ضایعه در برخی شرایط هورمونی، از جمله بارداری، نیز بیشتر دیده می‌شود.
ضایعات سلول غول‌آسا
ضایعات سلول غول‌آسای محیطی نیز می‌توانند به شکل یک برجستگی قرمز تا بنفش روی لثه ظاهر شوند. از آنجا که ویژگی‌های ظاهری آنها ممکن است با بعضی ضایعات دیگر مشترک باشد، تشخیص دقیق نیازمند ارزیابی مناسب است.
ضایعات استخوان‌ساز محیطی
فیبروم استخوان‌ساز محیطی یکی دیگر از ضایعات موضعی لثه است که می‌تواند به صورت یک توده نسبتاً سفت و صورتی ظاهر شود و در بررسی بافتی، تشکیل بافت استخوانی یا مواد کلسیفیه در آن دیده شود.
بنابراین اپولیس پایان تشخیص نیست؛ نقطه شروع برای مشخص کردن ماهیت ضایعه است.
منبع:
نمونه واقعی برداشت اپولیس فیشوراتوم در اصفهان
اپولیس فیشوراتوم یکی از ضایعات واکنشی است که می‌تواند در ارتباط با تحریک مداوم بافت لثه، از جمله فشار یا تماس نامناسب پروتز، ایجاد شود. در این موارد، صرف برداشتن بافت بدون توجه به عامل تحریک‌کننده ممکن است پاسخ کاملی به مسئله بیمار ندهد.
در یکی از نمونه‌های درمانی دکتر سمانه ضیائی، اپولیس فیشوراتوم با لیزر برداشته شد و هم‌زمان، دست‌دندان بیمار که لق و دارای تطابق ضعیف بود تعویض شد.
این نمونه اهمیت بررسی عامل زمینه‌ای را در کنار درمان خود ضایعه نشان می‌دهد؛ یعنی هنگام مواجهه با یک توده یا بافت اضافی لثه، باید مشخص شود آیا تحریک مداومی در اطراف آن وجود دارد که لازم است در برنامه درمان اصلاح شود.
آیا هر توده روی لثه اپولیس است؟
خیر. یک توده روی لثه می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد و بعضی از این ضایعات از نظر ظاهری بسیار شبیه یکدیگر هستند. ضایعات فیبری، گرانولوم پیوژنیک، ضایعات سلول غول‌آسا و ضایعات استخوان‌ساز محیطی از جمله مواردی هستند که ممکن است در تشخیص افتراقی یک رشد موضعی لثه مطرح شوند.
به همین دلیل، صرفاً نام‌گذاری یک برجستگی بر اساس رنگ یا شکل آن می‌تواند گمراه‌کننده باشد. در مواردی که تشخیص بالینی کافی نیست، بررسی بافت ضایعه می‌تواند برای مشخص شدن ماهیت آن اهمیت داشته باشد.
این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که ضایعه رشد کند، ظاهر غیرمعمول داشته باشد، پس از درمان دوباره ایجاد شود یا ویژگی‌های آن با یک ضایعه شایع و مشخص همخوانی نداشته باشد.
نمونه واقعی حذف یک ضایعه راکتیو لثه در اصفهان
همه بافت‌های برجسته لثه را نمی‌توان صرفاً بر اساس ظاهر، یک نوع ضایعه مشخص دانست. برخی از این برجستگی‌ها در گروه ضایعات واکنشی قرار می‌گیرند و برای انتخاب روش مناسب، باید محل، شکل، روند ایجاد و شرایط بافت اطراف آنها ارزیابی شود.
در یکی از نمونه‌های واقعی درمان، بافت اضافی یک ضایعه راکتیو در ناحیه پاپی انسیزیو با لیزر حذف شده است. این نمونه یکی از مواردی است که می‌توان برای توضیح تفاوت میان «برآمدگی لثه» به‌عنوان یک یافته بالینی و «تشخیص ضایعه» به مخاطب نشان داد.
بنابراین اگر متوجه یک برجستگی جدید روی لثه شده‌اید، بهتر است ابتدا علت و ماهیت آن مشخص شود و سپس درباره برداشت یا روش درمان تصمیم‌گیری شود.
چرا روی لثه برآمدگی ایجاد می‌شود؟
التهاب و تحریک موضعی
پلاک، جرم، التهاب و بعضی عوامل تحریک‌کننده موضعی می‌توانند در ایجاد یا تداوم برخی بزرگ‌شدگی‌های واکنشی لثه نقش داشته باشند. به همین دلیل، هنگام بررسی توده لثه فقط خود برجستگی بررسی نمی‌شود و وضعیت بافت اطراف آن نیز اهمیت دارد.
ضربه یا تحریک مکرر
لبه نامناسب یک ترمیم، تماس مکرر با دندان، برخی وسایل داخل دهان یا آسیب‌های تکرارشونده می‌توانند بافت لثه را تحریک کنند. در چنین شرایطی، شناسایی و برطرف کردن عامل تحریک بخشی از برنامه درمان است.
تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی می‌توانند پاسخ بافت لثه به پلاک و عوامل تحریک‌کننده را تغییر دهند و در بعضی ضایعات لثه نقش داشته باشند. برای نمونه، پیوژنیک گرانولوما ممکن است در دوران بارداری ایجاد شود و به شکل یک برجستگی موضعی روی لثه دیده شود. این ضایعه گاهی با عنوان «اپولیس بارداری» نیز شناخته می‌شود.
اگر در دوران بارداری متوجه تورم، خونریزی یا یک برجستگی جدید روی لثه شده‌اید، بهتر است آن را صرفاً به تغییرات طبیعی بارداری نسبت ندهید. در این شرایط، دندانپزشکی مادران باردار در اصفهان می‌تواند به بررسی وضعیت لثه و انتخاب روش مناسب برای مراقبت یا درمان کمک کند.
وقتی علت از ظاهر ضایعه مشخص نیست
همه برآمدگی‌های لثه را نمی‌توان فقط با نگاه کردن به آنها به یک علت مشخص نسبت داد. اگر عامل واضحی پیدا نشود یا ویژگی‌های ضایعه نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی را پیشنهاد کند.
برآمدگی لثه چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص از شرح حال و معاینه شروع می‌شود. پزشک ابتدا درباره زمان ایجاد ضایعه، تغییرات آن و علائمی مانند درد یا خونریزی سؤال می‌کند و سپس خود ضایعه و بافت‌های اطراف آن را بررسی می‌کند. در صورت وجود نشانه‌ای که بررسی بیشتر را ضروری کند، ممکن است تصویربرداری یا نمونه‌برداری نیز مطرح شود.
پزشک هنگام بررسی توده لثه به چه چیزهایی توجه می‌کند؟
- مدت زمانی که ضایعه وجود داشته است
- سرعت تغییر اندازه یا شکل آن
- رنگ و ظاهر سطح ضایعه
- قوام و میزان سفتی یا نرمی
- پایه‌دار یا پهن بودن ضایعه
- وجود خونریزی، درد یا زخم
- وجود عامل تحریک‌کننده در اطراف آن
- وضعیت دندان‌ها و لثه مجاور
- احتمال درگیری بافت‌های عمقی‌تر
در بعضی ضایعات، ظاهر بالینی می‌تواند برای یک تشخیص اولیه کمک‌کننده باشد، اما اگر ماهیت ضایعه مشخص نباشد، نمی‌توان صرفاً بر اساس ظاهر درباره درمان تصمیم گرفت. در این شرایط، نمونه‌برداری و بررسی بافت‌شناسی ممکن است برای رسیدن به تشخیص دقیق لازم باشد. در ضایعات مخاطی پایدار یا مشکوک نیز بیوپسی یکی از روش‌های اصلی برای رسیدن به تشخیص قطعی است.
منبع:
آیا هر برآمدگی لثه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. وجود یک برآمدگی روی لثه به‌تنهایی به معنی نیاز قطعی به جراحی نیست. روش برخورد به علت و ماهیت ضایعه بستگی دارد.
| وضعیت | رویکرد احتمالی |
|---|---|
| عامل تحریک یا التهاب قابل شناسایی | برطرف کردن عامل زمینه‌ای و درمان وضعیت لثه |
| ضایعه‌ای که نیاز به برداشت دارد | انتخاب روش مناسب برای برداشتن ضایعه |
| ماهیت ضایعه مشخص نیست | بررسی تکمیلی و در صورت نیاز نمونه‌برداری |
| ضایعه‌ای که پس از درمان عود کرده است | ارزیابی مجدد علت عود و ماهیت ضایعه |
بنابراین قبل از تصمیم برای جراحی، باید مشخص شود چه چیزی قرار است درمان شود. این تفاوت مهمی میان برداشتن یک توده و درمان علت ایجاد آن است.
درمان برآمدگی لثه چگونه انجام می‌شود؟
درمان برآمدگی لثه یک روش ثابت برای همه بیماران ندارد. بعد از مشخص شدن علت و ماهیت ضایعه، می‌توان درباره مناسب‌ترین روش تصمیم گرفت.
درمان علت زمینه‌ای
اگر التهاب، جرم، پلاک یا یک عامل تحریک‌کننده موضعی در ایجاد ضایعه نقش داشته باشد، برطرف کردن آن عامل می‌تواند بخشی از درمان باشد. در برخی ضایعات واکنشی، توجه به همین عوامل برای کاهش احتمال عود نیز اهمیت دارد.
برداشت ضایعه
اگر نوع ضایعه و شرایط آن ایجاب کند، برداشت ضایعه می‌تواند در برنامه درمان قرار بگیرد. وسعت برداشت و روش انجام آن بر اساس محل، اندازه و ماهیت ضایعه انتخاب می‌شود.
نمونه‌برداری و بررسی بافت
گاهی هدف از برداشتن یک ضایعه فقط درمان آن نیست و لازم است بافت برای مشخص شدن ماهیت آن بررسی شود. در چنین شرایطی، نمونه برای بررسی پاتولوژی ارسال می‌شود و نتیجه آن می‌تواند در تعیین مسیر بعدی درمان نقش داشته باشد.
پیگیری پس از درمان
بعضی ضایعات لثه ممکن است بعد از درمان دوباره ایجاد شوند. احتمال عود به نوع ضایعه، کامل بودن برداشت و باقی ماندن عوامل تحریک‌کننده بستگی دارد؛ بنابراین در مواردی که پیگیری توصیه می‌شود، معاینه مجدد بخشی از روند درمان است.
نمونه واقعی درمان پیوژنیک گرانولوما در لثه
پیوژنیک گرانولوما یکی از ضایعات واکنشی لثه است که می‌تواند به شکل یک توده یا برجستگی موضعی دیده شود. ظاهر این ضایعات می‌تواند با برخی توده‌های دیگر لثه شباهت داشته باشد؛ به همین دلیل، مشاهده یک برجستگی به‌تنهایی برای تعیین ماهیت آن کافی نیست.
در یکی از نمونه‌های درمانی دکتر سمانه ضیائی، یک پیوژنیک گرانولوما در لثه فک پایین با لیزر برداشته شده است. این نمونه در کنار توضیح روش‌های درمانی صفحه نشان می‌دهد که در برخی ضایعات موضعی لثه، پس از ارزیابی ضایعه، برداشت بافت می‌تواند در برنامه درمان قرار بگیرد.
انتخاب روش برداشت به شرایط ضایعه، محل آن و ارزیابی بالینی بستگی دارد و نمی‌توان لیزر را برای تمام برجستگی‌های لثه یک روش ثابت در نظر گرفت.
نمونه درمان پیوژنیک گرانولوما در لثه فک پایین با برداشت ضایعه توسط لیزر در مطب دکتر سمانه ضیائی در اصفهان.
آیا درمان برآمدگی لثه با لیزر انجام می‌شود؟
در بعضی ضایعات بافت نرم، لیزر می‌تواند یکی از ابزارهای مورد استفاده برای برداشت یا درمان باشد، اما مناسب بودن آن برای همه توده‌های لثه یکسان نیست. نوع ضایعه، محل و اندازه آن و هدف درمان در انتخاب روش اهمیت دارند.
بنابراین بهتر است ابتدا ماهیت ضایعه مشخص شود و بعد درباره استفاده از لیزر تصمیم گرفته شود. برای آشنایی بیشتر با کاربردهای لیزر، می‌توانید به صفحه دندانپزشکی با لیزر در اصفهان مراجعه کنید.
چه زمانی برای توده روی لثه باید مراجعه کرد؟
هر توده لثه‌ای نشانه یک مشکل جدی نیست، اما ماندگاری، رشد، خونریزی مکرر یا تغییر ظاهر یک توده لثه‌ای، دلیل مناسبی برای معاینه تخصصی است. به‌خصوص اگر یکی از این ویژگی‌ها را داشته باشد:
- با گذشت زمان از بین نرود
- به‌تدریج یا به‌سرعت بزرگ‌تر شود
- به‌طور مکرر خونریزی کند
- سطح آن زخمی شود
- رنگ آن تغییر محسوسی پیدا کند
- درد یا حساسیت ایجاد کند
- بعد از برداشتن دوباره ظاهر شود
- همراه با تغییر در دندان یا بافت اطراف باشد
- علت آن با معاینه اولیه مشخص نباشد
هر توده‌ای خطرناک نیست، اما توده‌ای که باقی می‌ماند یا تغییر می‌کند هم نباید فقط بر اساس ظاهرش نادیده گرفته شود.
درمان انواع برآمدگی‌های لثه در اصفهان
برای درمان یک برآمدگی لثه، ابتدا باید مشخص شود با چه نوع ضایعه‌ای روبه‌رو هستیم. من در معاینه، ظاهر و محل ضایعه، مدت ایجاد و تغییرات آن، وضعیت دندان‌ها و بافت اطراف و در صورت نیاز سابقه بیماری یا داروهای مصرفی را در نظر می‌گیرم. اگر معاینه برای تشخیص کافی نباشد، بر اساس ویژگی‌های همان ضایعه درباره بررسی‌های تکمیلی یا نمونه‌برداری تصمیم می‌گیرم.
نمونه‌های واقعی درمان پیوژنیک گرانولوما، اپولیس فیشوراتوم، ضایعه راکتیو لثه و افزایش حجم لثه ناشی از مصرف فنی‌توئین که در این صفحه می‌بینید، نشان می‌دهند که برای همه برآمدگی‌های لثه نمی‌توان یک روش درمانی ثابت در نظر گرفت. گاهی درمان عامل تحریک‌کننده اهمیت دارد و در بعضی موارد، برداشت ضایعه با لیزر یا روش‌های دیگر مطرح می‌شود.
چه زمانی برای درمان برآمدگی لثه در اصفهان باید مراجعه کرد؟
اگر توده یا برجستگی لثه باقی مانده، بزرگ‌تر شده، خونریزی یا درد دارد، دوباره ایجاد شده یا علت آن برایتان مشخص نیست، بهتر است تشخیص آن را به حدس زدن از روی ظاهر ضایعه محدود نکنید. ارزیابی تخصصی می‌تواند مشخص کند که آیا فقط به پیگیری نیاز دارید یا بررسی و درمان بیشتری لازم است.
سؤالات متداول درباره برآمدگی‌های لثه
آیا هر برآمدگی روی لثه اپولیس است؟
خیر. اپولیس یک عنوان بالینی برای برخی رشدهای موضعی لثه است و توده‌های لثه می‌توانند علت‌های دیگری نیز داشته باشند. برای تعیین نوع ضایعه، معاینه و در موارد لازم بررسی تکمیلی اهمیت دارد.
آیا توده لثه بدون درد هم باید بررسی شود؟
نداشتن درد به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که یک ضایعه نیاز به بررسی ندارد. اگر توده ماندگار باشد، تغییر کند، بزرگ شود یا علت آن مشخص نباشد، بهتر است معاینه شود.
آیا اپولیس لثه نیاز به جراحی دارد؟
همه موارد یکسان نیستند. اگر ضایعه نیاز به برداشت داشته باشد، روش درمان بر اساس نوع، محل و اندازه آن انتخاب می‌شود. در بعضی موارد نیز ابتدا باید علت تحریک‌کننده یا التهاب زمینه‌ای کنترل شود.
آیا برای تشخیص توده لثه نمونه‌برداری لازم است؟
نه در همه موارد. اگر معاینه برای تعیین ماهیت ضایعه کافی نباشد یا ویژگی‌های آن نیاز به تأیید داشته باشد، نمونه‌برداری و بررسی بافت‌شناسی می‌تواند مطرح شود.
آیا برداشتن برآمدگی لثه با لیزر امکان‌پذیر است؟
در بعضی ضایعات بافت نرم ممکن است لیزر یکی از گزینه‌ها باشد، اما این روش برای همه برآمدگی‌های لثه مناسب نیست. ابتدا باید نوع و شرایط ضایعه مشخص شود.
آیا توده لثه بعد از برداشتن دوباره ایجاد می‌شود؟
بعضی ضایعات امکان عود دارند. نوع ضایعه، کامل بودن درمان و باقی ماندن عوامل تحریک‌کننده می‌تواند بر احتمال برگشت آن اثر بگذارد؛ به همین دلیل در برخی موارد پیگیری پس از درمان اهمیت دارد.
یک پاسخ